Lễ Tết Đoan Ngọ mùng 5 tháng 5 truyền thống Việt Nam

Bắt đầu từ 11 giờ trưa cho đến 1 giờ chiều trong khoảng giờ Ngọ của ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch hàng năm, là khoảng thời gian mà các thành viên trong gia đình cùng tụ họp, ăn uống và tận hưởng một cái lễ lớn thứ hai sau lễ tết Nguyên Đán của người Việt Nam. Đó chính là Tết Đoan Ngọ. Khởi nguồn từ Trung Hoa, rồi sâu dần trở thành một phong tục tập quán truyền thống của rất nhiều đất nước Việt Nam, Đài Loan, Singapore, Hongkong… Bài viết hôm nay chia sẻ về chủ đề ngày Tết Đoan Ngọ của người Việt Nam 
Xem nhanh:

Lễ Tết Đoan Ngọ ngày mồng 5 tháng 5 âm lịch hàng năm của người Việt
Lễ Tết Đoan Ngọ ngày mồng 5 tháng 5 âm lịch hàng năm của người Việt

TẾT ĐOAN NGỌ LÀ GÌ

Tết Đoan Ngọ hay còn gọi là Tết Đoan Dương, rơi vào ngày 5 tháng 5 âm lịch hằng năm, là một lễ tết truyền thống của người dân nhiều quốc gia Đông Á, khởi nguồn từ Trung Quốc. Trong đó gồm các quốc gia như Việt Nam, Đài Loan, Hồng Kong, Nhật Bản, Triều Tiên

Đoan nghĩa là mở đầu, Ngọ là khoảng thời gian từ 11 giờ trưa tới 1 giờ chiều, và ăn Tết Đoan Ngọ là ăn vào buổi trưa. Đoan ngọ lúc mặt trời bắt đầu ngắn nhất, ở gần trời đất nhất trùng với ngày hạ chí. 

“Tết Đoan Ngọ còn được gọi là Tết Đoan dương”

Nguồn gốc của Tết Đoan Ngọ – Tết diệt sâu bọ của người Việt

Theo những nguồn thông tin kể lại, một ngày sau khi thu hoạch, nông dân ăn mừng vì trúng mùa nhưng sâu bọ năm ấy lại kéo dày ăn mất cây trái, thực phẩm đã thu hoạch. Mọi người đau đầu không biết làm cách nào để có thể giải được nạn sâu bọ này, bỗng nhiên có một ông lão từ xa đi tới tự xưng là Đôi Truân

Ông chỉ cho dân chúng mỗi nhà lập một đàn cúng gồm đơn giản có bánh tro, trái cây, sau đó ra trước nhà mình vận động thể dục. Nhân dân làm theo chỉ một lúc sau, sâu bọ đàn lũ té ngã rã rượi. 

Lão ông còn bảo thêm: Sâu bọ hằng năm vào ngày này rất hung hăng, mỗi năm vào đúng ngày này cứ làm theo những gì ta đã dặn thì sẽ trị được chúng. Dân chúng biết ơn định cảm tạ thì ông lão đã đi đâu mất.

Để tưởng nhớ việc này, dân chúng đặt cho ngày này là ngày “Tết diệt sâu bọ”, có người gọi nó là “Tết Đoan ngọ” vì giờ cúng thường vào giữa giờ Ngọ, từ 11 giờ trưa đến 1 giờ chiều.

“Tết Đoan Ngọ còn được gọi là Tết diệt sâu bọ”

Nguồn gốc sâu xa của Tết Đoan Ngọ khởi nguồn từ văn hóa Trung Hoa

Với truyền thuyết đơn giản của người Việt về ngày diệt sâu bọ, hẳn chúng ta không thể nào nghĩ một cách đơn giản về nguồn gốc xa xưa nhất về ngày tết Đoan Ngọ. Theo 2 truyền thuyết tóm lược dưới đây, chúng ta sẽ thấy rằng, ngày lễ mùng 5 tháng 5 âm lịch hàng năm có nguồn gốc từ đất nước Trung Hoa.

Chuyện vể rằng vào cuối thời Chiến Quốc, có một vị đại thần nước Sở là Khuất Nguyên. Ông là vị trung thần nước Sở và còn là nhà văn hóa nổi tiếng. Tương truyền ông là tác giả bài thơ Ly Tao nổi tiếng trong văn hóa cổ Trung Hoa, thể hiện tâm trạng buồn vì đất nước suy vong với họa mất nước. Do can ngăn Hoài vương nên đến cuối đời, ông lại bị vua Tương Vương (người nối ngôi Sở Hoài Vương) đày ra Giang Nam (phía nam sông Dương Tử). Ông thất chí, tự cho mình là người trong sống trong thời đục, suốt ngày ca hát như người điên, làm bài phú “Hoài Sa” rồi ôm một phiến đá, gieo mình xuống sông Mịch La tự tử. Theo truyền thuyết này, để tưởng nhớ về con người và cái chết bi ai của ông, hàng năm người ta tổ chức vào ngày mồng 5 tháng 5 là ngày Tết Đoan Ngọ ở Trung Quốc và một số nước khác ở Châu Á.

Câu chuyện thứ hai, kể về hai chàng trai Lưu Thần và Nguyễn Triệu được gặp hai Tiên nữ. Lưu Thần và Nguyễn Triệu là 2 người đời nhà Hán, nhân ngày Tết Đoan Dương cùng rủ nhau vào núi Thiên Thai hái thuốc, gặp hai tiên nữ kết duyên. Sau thời gian nửa năm sống nơi tiên cảnh với vợ tiên, hai người nhớ nhà đòi về. Giữ lại không được, hai tiên nữ đành đưa tiễn chồng về quê cũ. Vì thời gian ở tiên cảnh chỉ có nửa năm nhưng là mấy trăm năm ở cõi trần. Hai chàng thấy phong cảnh quê nhà đã khác xưa, người quen thì đã ra người thiên cổ, hai chàng bèn rủ nhau trở lại cõi tiên nhưng không được. Hai chàng ra đi mà không thấy trở về.

Ý nghĩa của ngày Tết Đoan Ngọ ở Việt Nam

Giống với những ngày lễ khác trong năm ở Việt Nam, mỗi ngày lễ lại có một ý nghĩa riêng, cũng như một tên gọi dân dã. Đối với Tết Đoan Ngọ cũng không ngoại lệ. Ngày này được “Việt hóa” thành ngày Tết diệt sâu bọ và thờ cúng tổ tiên như câu chuyện bên trên.

Ngoài ra, ngày Đoan Ngọ là ngày dân chúng cúng lễ để đánh dấu một thời tiết mới, mừng sự trong sáng, quang đãng, đồng thời để cầu bình an.

Lễ Tết Đoan Ngọ cúng gì - Bài cúng ngày 5 tháng 5
Lễ Tết Đoan Ngọ cúng gì – Bài cúng ngày 5 tháng 5

NGƯỜI VIỆT NAM CÚNG GÌ TRONG NGÀY TẾT ĐOAN NGỌ?

Lễ cúng Tết Đoan Ngọ gồm 2 phần là lễ cúng gia tiên và lễ cúng ngoài trời. Mâm cúng có thể làm chay hoặc mặn dựa theo điều kiện kinh tế của gia chủ.

Chuẩn bị đồ cúng tết Đoan Ngọ gồm những gì?

Nhiều người nếu không thường xuyên tham gia mua sắm đồ cúng cùng gia đình hẳn sẻ không biết những món đồ cún tết Đoan Ngọ gồm những gì. Dưới đây là câu trả lời cho các bạn.

Chuẩn bị mâm cúng trong nhà – Lễ Gia Tiên

  • Một mâm cơm chay
  • Các loại bánh chay, xôi chay
  • Mâm hoa quả ngũ sắc có đủ năm vị là, cay, chua, đắng, mặn, ngọt 
  • 9 bông hoa đồng tiền đỏ cài lên mâm hoa quả
  • Ba chén rượu ba màu trắng, đỏ, vàng, trong rượu có pha một chút hùng hoàng
  • Ba chén nước trà ba hương vị khác nhau, cùng vàng thuyền, vàng thỏi, vàng lá
  • Có thể mua một chút tiền âm phủ

Chuẩn bị mâm cúng ngoài trời – Lễ cầu xin Thần Tiên

  • Bàn lễ trải một tấm vải đỏ rộng
  • Các loại bánh chay, một mâm xôi
  • Mâm hoa quả ngũ sắc có đủ năm vị là, cay, chua, đắng, mặn, ngọt.
  • 9 bông hoa đồng tiền đỏ cài lên mâm hoa quả.
  • 5 chén rượu năm màu trắng, đỏ, vàng, xanh, đen. Trong rượu có pha một chút Hùng Hoàng.
  • 5 chén nước trà năm hương vị khác nhau, cùng vàng thuyền, vàng thỏi, vàng lá.
  • Một chiếc lọng đỏ có viền vàng. 

Bài văn khấn cúng tết Đoan Ngọ – Bài cúng ngày 5/5 chuẩn nhất

Đã có hai mâm cúng trong nhà và ngoài sân, thì cũng có hai bài khấn riêng. 

Văn khấn mùng 5 tháng 5 Tết Đoan Ngọ trong nhà

Nam mô A di Đà Phật! Nam mô A di Đà Phật! Nam mô A di Đà Phật!

  • Con lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
  • Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
  • Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị Tôn thần.
  • Con kính lạy Tổ tiên, Hiển khảo, Hiển tỷ, chư vị Hương linh (nếu bố, mẹ còn sống thì thay bằng Tổ Khảo, Tổ Tỷ).
  • Tín chủ chúng con là: …
  • Ngụ tại: …

Hôm nay là ngày mồng 5/5 Âm lịch, nhằm ngày Tết Đoan ngọ, chúng con sửa sang hương đăng, sắm sanh lễ vật, hoa đăng, trà quả dâng lên trước án.

Chúng con kính mời ngài Bản cảnh Thành hoàng, chư vị Đại Vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân, Ngũ phương, Long mạch, Tài thần, cúi xin các ngài giáng lâm trước án chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.

Chúng con kính mời các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, chư vị Hương linh gia tiên nội ngoại họ …, cúi xin các vị thương xót con cháu chứng giám tâm thành thụ hưởng lễ vật.

Tín chủ con lại kính mời các vị Tiền chủ, Hậu chủ tại nhà này, đất này đồng lâm án tiền, đồng lai hâm hưởng, độ cho chúng con thân cung khang thái, bản mệnh bình an. Bốn mùa không hạn ách, tám tiết hưởng bình an thịnh vượng.

Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.

Nam mô A di Đà Phật! Nam mô A di Đà Phật! Nam mô A di Đà Phật!

Bài cúng ngày 5 tháng 5 Tết Đoan Ngọ ngoài sân

Con kính lạy Hoàng thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần. Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị Tôn thần. Con kính lạy Tổ tiên, Hiển khảo, Hiển tỷ, chư vị Hương linh (nếu bố, mẹ còn sống thì thay bằng Tổ Khảo, Tổ Tỷ).

  • Tín chủ chúng con là: …
  • Tuổi: …
  • Ngụ tại: …

Hôm nay là ngày Tết Đoan Ngọ, chúng con sửa sang hương đăng, sắm sanh lễ vật, hoa đăng, trà quả dâng lên trước án.

Chúng con kính mời ngài Bản cảnh Thành hoàng, chư vị Đại Vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân, Ngũ phương, Long Mạch, Tài thần, cúi xin các ngài giáng lâm trước án chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.

Chúng con kính mời các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, chư vị Hương linh gia tiên nội ngoại họ…, cúi xin các vị thương xót con cháu chứng giám tâm thành thụ hưởng lễ vật.

Tín chủ con lại kính mời các vị Tiền chủ, Hậu chủ tại nhà này, đất này đồng lâm án tiền, đồng lai hâm hưởng, độ cho chúng con thân cung khang thái, bản mệnh bình an. Bốn mùa không hạn ách, tám tiết hưởng bình an thịnh vượng.

Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.

Phục duy cẩn cáo!

PHONG TỤC CỔ TRUYỀN TRONG NGÀY TẾT ĐOAN NGỌ

Đoàn viên – tụ họp gia đình

Sau Tết Nguyên Đán, lễ Tết Đoan Ngọ gần như là cái Tết sum họp đầm ấm nhất và có nhiều tục lệ gắn kết với đời sống của người dân… Vì vậy, trong ngày này, con cháu dù làm ăn xa xôi mấy cũng sẽ cố thu xếp để về đoàn tụ cùng gia đình.

Diệt sâu bọ gây hại cây trồng trong nhà

Dân gian ta tin rằng, trong hệ tiêu hóa thường có sâu bọ, nếu không giết đi thì chúng sẽ sinh sản ngày một nhiều và ảnh hưởng tới sức khỏe. Tuy nhiên, việc tiêu diệt sâu bọ không phải thời gian nào cũng có thể làm được, chỉ có ngày mùng 5 tháng 5 Âm lịch chúng mới ngoi lên, là cơ hội để trừ khử. Người ta tin rằng dùng một số loại thức ăn có thể giết chết được sâu bọ, trong đó, nhiều nhất là cơm rượu nếp để giết giun sán và một số loại trái cây như vải, mận Bắc, táo… 

Hái lá cây thuốc và nấu nước xông thuốc

Theo quan niệm dân gian, vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch này, khí dương mạnh nhất trong năm nên mọi người cúng lễ để cầu an. Cũng theo quan niệm đó, việc tìm hái lá của các loại cây có đặc tính chữa trị bệnh tật được nhiều người tham gia. Khi đã tìm đủ thì nấu thành nồi nước để xông cho toàn bộ cơ thể rồi lấy nước đo mà đi tắm. Một số nơi gần biển, ít lá thuốc, thì người ta sẽ tắm biển vào đúng giờ Ngọ.

Ăn uống các loại thức ăn đặc biệt

Đồ ăn Việt Nam trong các dịp lễ Tết rất phong phú, đặc biệt trong lễ Tết Đoan Ngọ, có rất nhiều món thực phẩm chay nhưng nhiều giá trị dinh dưỡng như: Cơm nếp, chè trôi nước, chè kê. Đặc biệt, người dân miền Bắc có món thịt Vịt cực kỳ hấp dẫn.

Thịt Vịt là món ăn truyền thống không thể thiếu trong ngày Tết Đoan Ngọ
Thịt Vịt là món ăn truyền thống không thể thiếu trong ngày Tết Đoan Ngọ

NGƯỜI VIỆT NGÀY TẾT ĐOAN NGỌ ĂN GÌ?

Tết Đoan Ngọ ăn gì? luôn là câu hỏi mà nhiều bạn đọc đã quan tâm trong nhiều năm. Bắt nguồn là trong “Tết giết sâu bọ” mọi người cùng nhau chuẩn bị những món ăn quen thuộc, đặc trưng trong mùa này để dâng lên ông bà tổ tiên với mong muốn được mùa màng bội thu. Bên cạnh đó mọi người còn quan niệm rằng vào ngày 5/5 âm lịch này, các loại ký sinh này thường ngoi lên, con người có thể ăn thức ăn, hoa quả vị chua, chát và nhất là rượu nếp, có thể loại bỏ chúng. 

Ăn cơm rượu nếp

Vào những ngày sát Tết Đoan Ngọ chúng ta lại thấy ngoài chợ hoặc ông bà lại chuẩn bị nấu cơm nếp để làm cơm rượu ăn trong ngày này. Đây là một món ăn khá phổ biến trong ngày Tết Đoan Ngọ ở hầu hết các địa phương. Theo quan niệm dân gian cho rằng, để diệt sâu bọ hiệu nghiệm thì chúng ta nên ăn cơm rượu vào sáng sớm ngày 5/5 khi chúng ta vừa ngủ dậy. Bởi cơm rượu có vị cay nồng của rượu nếp sẽ khiến cho các loại sâu bọ sẽ được tiêu diệt.

Ăn bánh tro cuốn lá chuối, bánh ú

Bên cạnh cơm rượu, thì bánh tro cũng là một món ăn không thể thiếu của người dân ở Nam Trung Bộ và Nam Bộ Việt Nam và một số nơi của Miền Bắc. Chiếc bánh nhỏ xíu, thuôn dài hoặc hình chóp tam giác (tùy nơi gói), bánh có cả 3 loại nhân ngọt hoặc mặn hoặc không nhân. Nhiều người cũng cho rằng ăn bánh tro, hoa quả cũng như cơm rượu vào ngày này sẽ giúp bệnh tật trong người tiêu tan hết. Và đây cũng là một món ăn rất phù hợp vào thời tiết nóng bức.

Ăn hoa quả ngày 5 tháng 5

Mỗi mùa trong năm có một loại trái cây đặc trưng, theo từng vùng miền, vào tháng 5 này thì chúng ta sẽ có một số loại hoa quả như mận, vải, đào… Những loại này có vị tươi ngon và có vị chua chua, thơm nức sẽ rất phù hợp cho Tết Đoan Ngọ.

Ăn thịt vịt ngày tết Đoan ngọ

Nhiều người mặc dù đã đi xa quê hương làm ăn nhiều năm, nhưng vẫn còn giữ phong tục ăn thịt vịt trong Tết Đoan Ngọ, đặc biệt là tiết canh vịt. Các chợ ở miền Bắc và Bắc Trung Bộ những ngày trước và trong Tết Đoan Ngọ thường rất rộn rã việc mua bán vịt sống cũng là vì phong tục này.

Tết Đoan Ngọ ăn gì - Chè trôi nước
Tết Đoan Ngọ ăn gì – Chè trôi nước

Ăn chè trôi nước, chè kê

Chè trôi nước, chè kê là những món ăn không thể thiếu vào ngày tết Đoan Ngọ của người miền Nam. Những viên chè làm từ bột nếp, bên trong có nhân đậu xanh, ăn kèm với nước cốt dừa có vị man mát, thơm ngon.

Với bài viết chia sẻ bên trên, hy vọng bạn đã hiểu được thêm về lịch sử, nguồn gốc cũng như những phong tục cổ truyền trong dịp lễ tết Đoan Ngọ trong ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch  của người Việt Nam.

Scroll to Top